संदेश

अहिंसा-Non-violence पर सुविचार

 अहिंसा-Non-violence पर सुविचार अहिंसा परमो धर्मः। - महाभारत, अनुशासनपर्व, ११६.३८ अहिंसा सब से बड़ा धर्म है। Non-violence (non-injury to beings) is the best Dharma. अहिंसा-Non-violence पर सुविचार अहिंसानिर्मलं धर्मं सेवन्ते ये विपश्चित: । तेषामेवोर्ध्वगमनं यान्ति तिर्यगधोऽन्यथा ॥ - पद्मपुराण, ४.४१ जो विद्वान् अहिंसा से निर्मलीभूत धर्म का पालन करते हैं वे ही ऊपर जाते हैं । जो यह नहीं करते वे तिर्यग् योनि में जाते हैं या अधोलोक में । Those sensible (wise) people who follow the path purified by non-violence, they only go up (go to the higher regions). Others either join the animal kingdom or repair to the nether regions.

अहं नाश- Renunciation of Ego पर सुविचार

अहं नाश- Renunciation of Ego पर सुविचार तिर्यग्भ्यस्त्रिजगज्जयी परिभवं लङ्केश्वरो लब्धवान् प्रापाशेषनृपोत्तमः कुरुपति: पादाहतिं मूर्धनि ।  इत्यन्ते बहुमानहत्परिभव: सर्वस्य सामान्यवत् तत्को नाम भवेन्महानहमिति ध्यायन् धृताहङ्क्रियः ।। - राजतरङ्गिणी, ८.३३५ त्रेलोक्यविजयी रावण ने पशुओं (वानरों से) पराजय प्राप्त की, सर्वोत्तम नरेश कुरुराज (दुर्योधन) को सिर पर पांव की ठोकर खानी पड़ी। अन्त में सभी का सामान्य जनों की तरह आदर का अपहरण करने वाला तिरस्कार होता है। तो कौन ऐसा है जो अहंकार के वशीभूत हो यह सोचे कि मैं महान हूँ? The ruler of Lanka (Ravana), the conqueror of the worlds, got defeat from the animals (the monkeys). The best of the kings, the Kuru king (Duryodhana), suffered a kick at the head. At the end everybody in common with everyone else suffers humiliation which takes away his respect. Who then is he who under the influence of conceit is to think that he is great?

अस्तेय-Non-stealing पर सुविचार

अस्तेय-Non-stealing पर सुविचार    अनादानमदत्तस्यास्तेयव्रतमुदीरितम् । बाह्याः प्राणा नृणामर्थो हरता तं हता हि ते॥ - योगशास्त्र, १.२२ नदी गई वस्तु को न लेना अस्तेय व्रत (चोरी न करने का नियम) कहा गया है। धन मनुष्यों का बाहिरी प्राण है । जिसने उस धन को ले लिया उसने उन प्राणों को ही ले लिया। Not to take a thing which is not given is asteyavrata (the vow of non-stealing). Wealth is the outward life of the people. He who takes away that (the wealth), he has veritably killed them. अस्तेय-Non-stealing पर सुविचार   अन्यदीये तृणे रत्ने काञ्चने मौक्तिकेऽपि च । मनसो विनिवृत्तिर्या तदस्तेयं विदुर्बुधाः ।। - जाबालयोग, १.११ दूसरे के तृण, रत्न, सुवर्ण एवञ्च मोती से मन को हटा लेने को विद्वान्अ स्तेय मानते हैं। To turn away the mind from the straw (=grains), the jewel, the gold and the pearl belonging to some one else is interpreted by the wise as asteya, non-stealing.

असिद्धि-Failure पर सुविचार

 असिद्धि-Failure पर सुविचार  याऽरण्ये रोदनासिद्धिर्या सिद्धि क्लीबकोपनात्। कृतघ्ने सेवनात् सिद्धिः सा सिद्धिः कूटभाषणात् ।। -हिंगुलप्रकरण, ३.२ जंगल में रोने से, नपुंसक को क्रोधित करने से, कृतघ्न की सेवा करने से जो सिद्धि प्राप्त होती है वही असत्य भाषण से होती है। What a person achieves by crying in the wilderness, by provoking an eunuch or by serving an unfaithful person, he achieves by telling a lie.

असावधानी-Carelessness पर सुविचार

 असावधानी-Carelessness पर सुविचार उपायेषु स्थितस्यापि नश्यन्त्याः प्रमाद्यतः । - शिशुपालवध, २.८० युक्तिपूर्वक कार्य करने वाले व्यक्ति के कार्य भी, यदि वह असावधान हो तो नष्ट (= निष्फल) हो जाते हैं। The deeds of the person who proceeds about things come to naught, were he negligent.

असम्भव-Impossible पर सुविचार

 असम्भव-Impossible पर सुविचार चामीकरस्य सौरभ्यमम्लानिर्मालतीस्रजाम्। श्रोतुर्निर्मत्सरत्वं च निर्माणागोचरं विधेः ।। -श्रीकण्ठचरित, २५,११ सोने में सुगन्ध, मालती की मालाओं का न मुरझाना, और श्रोता का ईर्ष्यालु न होना-विधाता के निर्माण से परे हैं। Fragrance in gold, non-withering of Malati (a kind of jasmine) garlands and non-envy in a listener are beyond the creation of Creator.

असमय कार्य-Untimely act पर सुविचार

 असमय कार्य-Untimely act पर सुविचार अजातवत्सां यदि गां दुहीत नैवाप्नुयात् क्षीरमकालदोही। -सौन्दरनन्द, १६.५० जिस गाय के बछड़ा पैदा हुआ नहीं उसे अगर कोई दुहे, तो उसे दूध मिलने वाला नहीं है। वह असमय में दोहन कर रहा है।  If one were to milk a cow that has not (yet) calved, he would not get milk. He is milking at the wrong time.  असमय कार्य-Untimely act पर सुविचार यस्तु कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु युज्यते । स कृत्वा महतोऽप्यर्थान् न मित्रार्थेन युज्यते ।। -वाल्मीकि रामायण, ४.२९.१४ जो समय बीत जाने पर मित्र का कार्य करने में लगता है वह बड़े कार्यों को करने के बाद भी मित्र के प्रयोजन को सिद्ध करने वाला नहीं माना जाता। He who allows the occasion for coming to the assistance of his friends to pass is worthless, even if he were to achieve great things.